XUI CÓC KIỆN TRỜI 

Hơn mười ngày nay, chiều nào trời cũng vần vũ mây đen, hôm thì ở phương Đông hôm thì ở phương Tây. Rồi gió mạnh bật lên từng cơn ngắn ào ào như muốn đổ lộc rung cây trong khu vườn nhỏ của gia đình. Và ngay sau đó là một trận mưa lớn sầm sập trút nước từ trời cao xuống mọi vật. Đúng là Cơn đằng Đông vừa trông vừa chạy và cơn đằngTây mưa giây chớp giật.  

Phải gần một giờ đồng hồ mưa mới ngớt. Muốn đi thăm ông bạn ở quận bên nhưng thấy đã muộn bèn trở dạo gót ra vườn cho thoáng. Bỗng nghe có tiếng khục khục như tiếng ho khan của người già khiến nhớ ra có con cóc cụ không biết từ đâu đến đã sống mấy năm nay trong bụi chuối ở góc vườn. Trong đầu bỗng dưng bật nhớ ra câu nói của dân gian con Cóc là cậu ông Giời. Ừ, thế mà bao lâu nay sao mình lại vô tình không hỏi han gì ông cậu này nhỉ ?
- Chào cậu ông Giời! Cậu khỏe chứ?
- Khỏe gì! Ngươi không thấy ta vừa mới ho khan đấy sao? Năm nay, con bé La Ni Na đỏng đảnh chắc được ông Trời nuông chiều hay sao mà đùa nghịch dai quá. Suốt đêm ngày con bé ngồi trên cổ lão thần Mưa bắt cõng rong chơi khắp nơi và thích lên thì bắt lão ta phun mưa bất kể đêm ngày khiến nhiều nơi hạ giới mưa ngập diện rộng, hàng loạt tuyến phố ở nhiều tỉnh thành biến thành sông, tê liệt giao thông nhiều điểm, kể cả thủ đô Hà Nội hay thành phố lớn nhất cả nước là thành phố Hồ Chí Minh có hàng nghìn cống thoát nước và nhiều máy bơm nước đắt tiền cũng đành bất lực. Mưa lớn trên diện rộng cũng đã gây thiệt hại lớn về tài sản và hoa màu tại nhiều vùng nông thôn. Đáng thương nhất là ở một số nơi thuộc vùng núi phía Bắc mưa to, xảy ra sạt lở đất, lũ quét làm chết nhiều người dân vô tội. Năm học mới sắp khai giảng rồi mà lũ đến bất ngờ cuốn trôi nhiều sách vở, phương tiện dạy học, nhấn chìm bàn ghế, thậm chí đánh sập cả ngôi trường…khiến nhiều học sinh lâm vào cảnh “bơ vơ” trước thềm năm học mới. Khóm chuối ta đang ở, các tàu lá đều rách bươm tơi tả vì nước mưa cưa xẻ, muỗi mắt sinh sôi nảy nở hàng đàn, ốc sên và sâu bọ đục thân, cắn lá đầy nhung nhúc. 
- Vậy mà tôi cứ tưởng cậu đã nghiến răng ken két nhiều quá nên Ngọc Hoàng đã sai thần làm liên tiếp theo ý cậu.
- Nghiến răng ken két cái gì? Ta bị đau phổi suốt ngày ho khan khục khục thì sao mà nghiến răng cho được. Chính ta đang lo đây, nếu cứ mưa dai dẳng như thế này thì bệnh ta sẽ phát mỗi ngày một nặng thêm đấy.
 - Cậu không nghiến răng mà trời mưa thì Ngọc Hoàng sai mất rồi. Vậy sao cậu không đi mà kiện trời?  
- Kiện Trời ư? Có mà kiện củ khoai! Xã hội mà ngươi đang sống đấy, có hàng nghìn luật lệ nhưng mỗi năm có hàng trăm nghìn vụ kiện, có những vụ đơn kiện nặng hàng mấy chục cân mà có đi đến đâu. Thậm chí có hiện tượng người dân mang quan tài diễu phố, đến trước cổng cơ quan công quyền, mặc dù chẳng ai muốn mang người chết đi “ăn vạ” nhưng dân oan vẫn là dân oan, có ai chịu trách nhiệm đâu…Ta chỉ thấy loài người các ngươi toàn cầu Trời, kêu Trời, xin Trời… chứ chưa thấy ai vác chiếu ra tòa để kiện Trời bao giờ. Vậy mà ngươi lại xúi ta đi kiện Trời là sao?
- Thì ngày trước, thần Mưa mải rong chơi tối về đắp chiếu nằm ngủ, quên không làm mưa gây nên đại hạn khiến khắp nơi đất đai nứt nẻ, cây cỏ khát nước chết rụi, các con thú cũng chết dần chết mòn vì khát. Muôn loài đều kêu than ai oán nên tổ tiên cậu đã đi kiện trời, bắt trời phải làm mưa ngay đó thôi. Vì thế dòng giống nhà cậu mới được mệnh danh là Cậu ông Giời mà!
- Cậu ông Giời ư? Đó là chuyện cổ tích từ thời hồng hoang về tổ tiên của ta. Giờ là thế kỷ nào mà ngươi vẫn tin vào chuyện ấy, mà còn coi ta vẫn là cậu ông Giời. Mấy chục năm nay, hẳn ngươi vẫn luôn được nghe người ta nói cán bộ là công bộc của dân hay đầy tớ của dân và người ta đang hô hào học tập tinh thần làm đầy tớ nhân dân chứ không phải là “quan” nhân dân. Nhưng ngươi thấy có ai được đúng như thế không? Hay là khắp nơi đã có chuyện gặp cảnh sát giao thông người dân sợ! Gặp cán bộ chính quyền cấp cơ sở người dân sợ! Doanh nghiệp đi đăng ký kinh doanh sợ! Người dân đi khám bệnh sợ!… Người dân sợ đầy tớ của mình vì  một số cán bộ hiện nay, đang lợi dụng sức mạnh của quyền lực nhà nước, quyền lực chính trị để biến đó thành quyền lực cá nhân. Và quyền lực đó có thể làm gì? Đơn giản thôi! Để hành dân cho rá Tiền! Quyền lực nhà nước có trong tay, có rất nhiều quan chức có thể lấy được một khối lượng tiền lớn, nhà biệt thự, khu đất vàng, xe sang, chung cư cao cấp… Ranh giới đưa cán bộ chính quyền và nhân dân tới gần nhau nhất, đôi khi đó chính là chiếc cầu “phong bì” sẽ bắt ngang. Nói thế cũng giống như nói ông Giời là cháu của loài Cóc ta mà thôi! Vì vậy đừng huyễn hoặc mà xui ta đi kiện thằng cháu ấy!
Không ngờ lão cóc cụ nằm một xó trong bụi chuối góc vườn mà lại hiểu biết nhiều như thế. Nhưng thử khích lão thêm một lần xem sao:
- Thế cậu không thấy trong xứ sở của ta người dân đang hoan nghênh một cái lò đã cháy, “củi khô” cho vào sẽ càng cháy, “củi tươi” cho vào vì nhiệt lớn cũng phải cháy. Củi ở đây không chỉ là những quan chức tham nhũng mà còn cả những kẻ ngạo nghễ, xênh sang gây thiệt hại cho dân cho nước. Vậy mà cậu thấy củi trên nhà trời làm hại dân hạ giới mà không dám tìm cách cho vào lò. Cậu hãy hô hào anh em lên  đánh thức Ngọc Hoàng, xin Ngọc Hoàng  thôi mưa ngay cho trần gian được nhờ chả hơn là ngồi đây ho khan suốt ngày hay sao?

Sau một tràng ho khục khục, lão Cóc Cụ mệt nhọc đáp:

- Ta dẫu có “điếc không sợ súng” cũng chẳng dại gì mà rủ rê mấy con vật khác nữa kéo nhau đi đấm cửa nhà Sấm. Cái câu hát:

“Con cóc là cậu ông trời
Hễ ai đánh Cóc thì trời đánh cho”
Chỉ là một câu đồng dao do bọn người các ngươi đặt ra. Nhưng ta biết, ta chỉ là một con cóc, họ hàng với ếch nhái, ễnh ương. Và ta rất hiểu bài ca dao sau cũng của bọn người các ngươi:
Ếch kêu dưới vũng tre ngâm 
Ếch kêu mặc ếch, tre dầm mặc tre 
Sinh con gặp phải buổi này 
Bao giờ mở mặt, mở mày con ơi!

Thôi, đi đi để ta ngồi thở cho đỡ tức ngực !

Sài Gòn tháng 9/ 2018

  

NHỮNG CĂN NHÀ ĐỜI TÔI ĐÃ Ở (2)

Năm 1949, sau 3 năm tản cư,  4 u con tôi hồi cư về quê trên cái nền nhà hoang tàn đổ nát. U tôi cũng tạm xin ở nhờ bên nhà ông Thứ cùng với bà nội Chi. Rồi hàng ngày, u và chị gái tôi vừa làm ruộng vừa tranh thủ dọn dẹp ngôi nhà đã bị đốt sạch và thuê người dựng lại một túp nhà nhỏ 3 gian, tường là những viên gạch cũ, hồ vữa bằng bùn ao, cột kèo bằng tre, mái lợp rạ. Sau đó 4 u con tôi và cả bà nội Chi về sống ở căn nhà đó. Bây giờ bà nội Chi không làm hàng xáo nữa, một phần vì bà đã già, mắt lại kém luôn luôn bị lông quặm gây đau nhức, một phần vì các đồ làm hàng xáo nhất là bộ chum bằng gốm đã bị mất hết chỉ còn đúng 1 cái để hứng nước mưa từ cây cau đổ xuống hoặc chứa nước gánh từ giếng làng về. Mọi kế sinh nhai đều trông vào việc làm ruộng của u và chị cả tôi cộng thêm chút vốn liếng buôn thóc bán gạo gần một đời của bà nội Chi vì vậy dựng được nhà mới nhưng đồ đạc trong nhà chẳng có gì ngoài cái phản gỗ cũ bà nội Chi xin lại ở nhà chánh Ngãi về. Tối tối hai anh em tôi ngủ trên cái phản đó, bà nội Chi ngủ ở gian chái bên trái, u và chị cả ngủ ở gian chái bên phải.

Năm 1950, cậu tôi đón hai ah em tôi ra Hà Nội để ăn học. Lúc mới tản cư về, gia đình cậu tôi cũng sống nhờ trong ngôi nhà của mẹ vợ cậu, bà Nguyễn Thị Tư ở phố Hàng Trống. Bây giờ ông cậu ruột của mợ tôi là ông Nguyễn Văn Năm phải xuống làm việc ở sở Đoan Hải Phòng, chỉ đem theo bà vợ và cậu con trai út còn nhỏ để lại ngôi nhà 2 tầng ở 19 Phù Đổng Thiên Vương cho bà Sáu em ruột ông trông nom cùng ba cô con gái lớn trong đó 2 cô đang đi học. Vì vậy ông Năm bảo cậu mợ tôi về ở cùng bà Sáu và ba cô con gái ông vừa rộng hơn trên Hàng Trống vừa tiện giúp bà Sáu cũng là dì của mợ tôi trông nom các con ông học tập.

Ngôi nhà 2 tầng của ông Năm to đẹp như một biệt thự phố có cổng sắt hoa văn rất trang nhã mở vào một lối đi như cái ngõ nhỏ dẫn thông đến mọi chỗ trong nhà.  Nền các phòng đều lát gạch hoa nhập từ Pháp sang trông rất đẹp. cầu thang gỗ bóng loáng từ tay vịn đến các bậc thang. Bà Sáu và 3 cô cháu ở tầng một, cậu mợ tôi và hai con gái còn nhỏ ở tầng hai. Tôi và anh tôi cũng ở tầng hai trong gian buồng nhỏ ngay đầu cầu thang lên. Đây là lần đầu tiên tôi được ở nhà tây và biết thế nào là nhà tây. Và cũng nhờ được ở căn nhà tây ngoài phố này, tôi đã tập đi xe đạp và biết đi xe đạp từ năm 1950.

Nhưng ở ngôi nhà 19 Phù Đổng Thiên Vương mới chừng mấy tháng thì ở dưới Hải Phòng, ông Năm cũng đã ổn định công việc và đã mua một căn nhà mới ở phố Tám Gian, có ý định đưa bà em không lấy chồng và ba cô con gái xuống Hải phòng nốt. Cũng thời điểm ấy, mợ tôi đòi lại được ngôi biệt thự 3 tầng ở 25 phố Phùng Khắc Khoan nên cậu mợ tôi cũng dọn về ngôi biệt thự của mình. Ngôi nhà của ông Năm cho gia đình một ông giáo dạy tiểu học tên là Đào Quốc Ân quê ở Bát tràng ở thuê. Sau năm tiếp quản Hà Nội, gia đình ông Năm di cư vào Sài gòn, ngôi nhà đó thuộc về nhà nước quản lý nhưng người ở vẫn là gia đình ông giáo Ân. Nghe nói khi ông giáo Ân chết thì các con ông đều trưởng thành và có gia đình riêng, họ chia nhau ở chung trong ngôi nhà đó.
Sau năm 1975, vào Sài Gòn tôi tìm thăm gia đình ông Năm thì được biết bà Năm vợ ông và cả bà Sáu em gái ông đều đã mất. Ba cô con gái  đã có gia đình riêng, tất cả đều khá giả, gia đình cô bé nhất đã di tản sang Mỹ. Ông Năm giờ ở với cậu con út trong một ngôi nhà cấp 4 nhưng khá rộng rãi ở ven một quận xa trung tâm Sài Gòn. Tôi hỏi ông còn nhớ ngôi nhà 19 Phù Đổng Thiên Vương Hà Nội không thì ông buồn rầu và thành thật nói:
- Làm sao mà quên được hả cậu? Nhớ và tiếc lắm. Cũng may trong thời gian 300 ngày ở Hải Phòng, tôi đã kịp bán được ngôi nhà ở phố Tám Gian, bán rẻ nhưng cũng được ít tiền mang xuống tàu vào Sài Gòn. Nhưng vật đổi sao dời, có nhớ tiếc cũng đành bất lực với thời thế thôi cậu ạ!.

Tôi kể vắn tắt cho ông nghe số phận của ngôi nhà 19 Phù Đổng Thiên Vương hiện giờ. Ông thở dài, nói:
- Sông kia rày đã nên đồng. Cậu đừng kể nữa kẻo tôi phát khóc lên mất. Mà ngôi nhà 19 Phù Đổng Thiên Vương của tôi sao bằng biệt thự 25 Phùng Khắc Khoan của cậu mợ cậu!

Về ngôi biệt thự ba tầng ở 25 Phùng khắc Khoan: Nguyên ông thân sinh của mợ tôi là ông Đỗ Đình Đạt, một đại điền chủ giàu có thuộc dòng họ Đỗ Đình, con của cụ Đỗ Đình Tiến (bị Việt Minh giết) và cháu nội của Đô thống Đỗ Đình Thuật. Ông Đỗ Đình Đạt là con thứ, chỉ ăn chơi hưởng thụ trong khi các anh em và cháu ông nhiều người tham gia hoạt động chính trị nổi tiếng như ông Đỗ Đình Đạo gia nhập Đại Việt Dân Chính Đảng do Nguyễn Tường Tam thành lập năm 1938, rồi gia nhập Việt Nam Quốc Dân Đảng. Năm 1952, thủ tướng chính phủ Quốc Gia Việt Nam là Nguyễn Văn Tâm giao cho Đỗ Đình Đạo chỉ huy Đoàn Quân Thứ Lưu Động (Groupe Administratif Mobile en Opération viết tắt là GAMO) ở Bắc Việt…

Ông Đỗ Đình Đạt kết hôn cùng bà Nguyễn Thị Tư theo truyền thống môn đăng hộ đối. Hai ông bà sinh được hai người con: Người con gái đầu là Đỗ Thị Ý sau này là mợ tôi; người con trai thứ là ông Đỗ Đình Cận du học bên Pháp rồi sống ở bên đó. Khoảng những năm cuối thập kỷ 30 đầu thập kỷ 40 của thế kỷ trước, ông Đỗ Đình Đạt lên ở đồn điền trên Thái Nguyên, lấy thêm bà vợ hai nhưng không có cưới xin chính thức vì dòng họ ông là dòng đạo Thiên chúa gốc. Họ có với nhau 3 người con: Đỗ Đình Liên (1937), Đỗ Đình Uy (1939) và Đỗ Thị Lan (1941). Đầu cuộc kháng chiến chống Pháp thì ông đỗ Đình Đạt qua đời ở trên đồn điền đó.

Trước khi lên sống ở đồn điền trên Thái Nguyên, ông Đạt đã làm giấy cho bà Tư đứng tên ngôi nhà ở phố Hàng Trống và cho hai người con đứng tên hai căn biệt thự phố. Bà Đỗ Thị Ý, mợ tôi được căn biệt thự 25 Phùng Khắc Khoan, ông Đỗ Đình Cận được căn biệt thự ở phố Huyền Trân Công chúa. 

Khi kháng chiến bùng nổ, gia đình cậu mợ tôi tản cư, gia đình ông Cận vẫn ở lại Hà Nội. Căn biệt thự của mợ tôi nhờ ông Cận trông nom nhưng ông Cận cho bạn ở nhờ. Vì thế khi gia đình cậu mợ tôi hồi cư phải mất mấy tháng dòng mới lấy lại được.

Ngôi biệt thự 25 Phùng Khắc Khoan phải nói là to lớn và sang trọng. Mặt tiền rộng đến 10 mét. Cổng gỗ 2 cánh ra vào phía bên trái mặt tiền, ô tô qua lại dễ dàng đi thẳng vào nhà xe rộng lớn. Bên cạnh nhà  xe là một gian nhà kho đủ để ở cho một gia đình. Phía sau nhà xe và nhà kho là nhà bếp cũng rất rộng. Nền cả ba căn nhà đó đều lát gạch vuông màu đỏ. Qua nhà bếp tới một khu vườn rộng trong đó có khu nhà vệ sinh tự hoại có cái giật nước rửa xả mỗi khi vệ sinh xong. Cuối vườn xây một hầm trú ẩn mọi người quen gọi theo tiếng Pháp là tranchées  bằng bê tông để tránh bom đạn phòng khi có biến ngoài xã hội.

Sau này sống với cậu mợ tôi ở 25 Phùng Khắc Khoan không chỉ có chị em Vị Nguyên với tôi mà cậu mợ tôi còn cưu mang gia đình dì Ấn, em gái thứ tư của u tôi và cũng là chị gái cậu tôi, đưa cả nhà dì từ bên Gia Lâm về ở, rồi nhận 3 người con cùng cha khác mẹ với mợ tôi người ta đưa về từ trên Thái Nguyên do ông Đỗ Đình Đạt đã chết và nay mẹ của ba người em ấy cũng chết nốt chỉ còn trông cậy vào mợ tôi là con gái lớn của ông Đạt. Thế là tôi có thêm ba người bạn trai cùng trang lứa là Đào Quốc Giám con dì tôi và hai anh em Đỗ Kim Liên, Đỗ Uy Liêm, em cùng cha khác mẹ của mợ tôi.  Ngày nào mấy thằng con trai chúng tôi cũng chơi đá cầu hoặc đánh bi đánh đáo trong cái vườn ấy của ngôi biệt thự.

Biệt thự có ba tầng. Lối đi lên tầng hai là một cầu thang ngoài trời bắt đầu từ chân một cái vườn hoa hình vuông, bao xung quanh là gạch men đỏ cao hai tấc nằm bên phải cổng. Cầu thang này chiều rộng khoảng 2, 4 mét, toàn bộ các bậc thang đều lát gạch đỏ theo chiều dày của viên gạch nên nom rất chắc chắn. Bên trái cầu thang là tường nhà được xây bằng gạch vữa theo lối cách âm các phòng trong rạp hát. Bên phải cầu thang thay vì cho tay vịn là các bậc mặt đá để đặt các chậu hoa cây cảnh. Qua hết cầu thang ngoài trời sẽ tới một hành lang có cầu thang gỗ đẹp đi lên tầng ba và một cầu thang khác xây bằng xi măng đi xuống phòng bếp tầng một. 

 Ngôi biệt thự luôn được cậu mợ tôi cho người chăm sóc cẩn thận nên lúc nào cũng sạch đẹp từ sân vườn đến bên trong các phòng pốc. Cậu tôi là kỹ sư nông nghiệp nên khu vườn hoa và các chậu hoa lúc nào cây hoa cũng xanh tươi và thi nhau trổ hoa rất đẹp. Tôi thích nhất mấy chậu tường vi cậu tôi đặt trên các bệ đá lan can cầu thang gạch. Mỗi lần đứng trên cầu thang ngoài trời đó, được nghe bài hát Cô láng giềng vẳng ra từ chiếc radio Philips Hoà lan 7 đèn trong nhà, đến câu: đôi ta cùng đứng bên hàng tường vi, tôi luôn tưởng ra cảnh đôi trai gái bên những bông hoa tường vi tươi đẹp và tiếc cho duyên phận lỡ làng của họ.

Trong các phòng, mọi thứ đều luôn ngăn nắp sạch sẽ. Cậu mợ tôi ở trọn tầng hai gồm hai phòng lớn, phòng trong dùng làm phòng ngủ, có giường sắt Hồng Kông của cậu mợ và giường gỗ cho các con, phòng ngoài dùng làm nơi làm việc của cậu tôi có bàn ghế, có tủ sách và một bàn chơi mạt chược. Thường chiều và tối thứ bẩy hàng tuần, bè bạn của cậu tôi hay tập trung ở căn phòng này khi chơi mạt chược khi đánh tổ tôm thâu đêm đến sáng hôm sau mới tan, nửa đêm họ thường ăn các thức quà nóng, khi bánh giò, khi xực tắc, khi bánh mì sữa...

Trên tầng ba có ba phòng, cậu tôi dành một phòng cho dì tôi và các cháu gái ngủ, một phòng cho bọn con trai chúng tôi còn một phòng nhỏ cho anh Lê Văn Doanh, gọi cậu tôi bằng chú họ do anh là con ông Cửu Căn anh em con cô con cậu với cậu tôi ở làng mượn để tiện việc học trường trung học ngoài Hà Nội.

Dưới tầng một, nơi nhà xe được dọn phong quang một góc kê cái sập gụ và cái tủ chè để ông ngoại tôi và bà vợ kế ở. Hai cụ tự nấu ăn riêng cho có việc để đỡ buồn chân buồn tay và tiện giờ giấc sinh hoạt của người già. Bếp nấu là một cái hoả lò nhỏ dùng than hoa đặt ngay trên sập, nôi nấu là nồi đồng điếu, gạo nấu là gạo tám xoan trắng dẻo và thơm phức. Thức ăn của hai cụ không nhiều thường là giò lụa hay thịt thăn rim khô vởi rau luộc hay rau nấu canh suông. Giò thịt hay rau thường do u già đi chợ mua về cho hai cụ.

Nơi nhà kho dành cho anh Lê, một người cháu rể trong họ của cậu tôi. Nhiệm vụ của anh là dắt xe đạp ra rồi mở cổng khi cậu tôi đi làm và dắt xe đạp vào, đóng cổng khi cậu tôi về, thấy xe bẩn thì lau cho sạch sẽ. Sau này cậu tôi đi chiếc xe máy Motobécane thì anh Lê có thêm việc rửa xe mỗi khi trời mưa cậu đi làm về. Ngoài mấy việc đó, anh Lê còn có nhiệm vụ trông nom người ra kẻ vào mỗi khi ngoài cổng có tiếng chuông gọi.

Gian nhà bếp dành cho hai u người làm. U già là người tuổi ngoài 50 chuyên việc đưa xách làn theo mợ tôi đi chợ rồi về cơm nước cho cả nhà. Cơm canh thì có hai chế độ, một mâm dành cho cậu mợ và dì Ấn, một mâm dành cho bọn trẻ con em chúng tôi và ncacs người làm. Ngoài ra u già còn phải giặt quần áo cho cậu mợ và các con, chiều tối thì thu cất và gấp lại đưa vào từng ngăn tủ. Bọn trẻ chúng tôi tự thay tự giặt và tự cất vào chỗ của mình. U em là người mới ngoài 40 chuyên bế ẵm em bé của cậu mợ tôi, cho em bé ăn, trông cho em ngủ và tắm rửa cho em.

Tôi ở căn biệt thự này từ cuối năm 1950 cho đến năm 1959. Đầu năm 1955, cậu tôi đưa vợ con cùng những người phải đi theo là chị em Vị Nguyên và các em cùng cha khác mẹ với mợ tôi xuống vùng 300 ngày Hải phòng rồi di cư vào Nam. Căn nhà giao cho dì tôi trông nom.

Ít ngày sau, ba người cán bộ nhà nước đến kiểm tra nhân khẩu ở căn nhà này. Họ bảo, nhà ở rộng quá trong khi nhiều cán bộ công nhân viên chức đang thiếu chỗ ở cần phải sắp xếp lại. Gia đình dì tôi chỉ được ở một căn phòng tùy chọn còn các phòng khác sẽ do họ phân cho các hộ mới. Dì tôi không biết nói sao, đành chọn căn phòng làm việc của cậu tôi đã ở tầng hai vì có thêm ban công rộng phía ngoài. Cứ thế, nay họ đưa một hộ, mai lại một hộ đến ở ngôi biệt thự đó. Như thế cũng chưa đủ, họ còn cho người phá hủy vườn hoa bên cổng rồi xây dựng nham nhở lên đó một căn nhà nhỏ. Khu vườn bên trong cũng được xây lên hai căn như thế. Và họ cười sung sướng vì đã có sáng kiến để có thêm ba căn nhà mới cho ba hộ ở vùng kháng chiến trở về Thủ đô.

Do số người ở tăng nhanh và quá đông mà cả khu biệt thự cũ chỉ có một nhà vệ sinh tự hoại nên giờ nẩy sinh ra nhiều khó khăn cười ra nước mắt về chuyện đi đại tiện. Nhiều nhà đã phải tự tạo ra chỗ đi tiểu ngay trong nhà có ống thoát dẫn xuống cống và khi bí quá họ cũng đành đi đại luôn ở đó. Nhà dì tôi và một nhà khác ở tầng ba nhờ có cái ban công nên đã biến nó thành cái nhà bếp và nhà vệ sinh luôn.

QUỐC KHÁNH CHỈ MÌNH TA

Treo xong hiên trước lá cờ

 Ngắm đường ngõ vắng ngẩn ngơ một mình.

Lấy ai to nhỏ chút tình.

Lại ngồi trước máy cho mình có ta!

NHÂN NGÀY QUỐC KHÁNH 2-9,

NHỚ CỤ NGUYỄN HỮU ĐANG

Nguyễn Hữu Đang là một tên tuổi lớn, một nhân cách cực lớn. Ông tham gia phong trào yêu nước rất sớm, người đã vào Đảng từ năm 1943 nhưng tham gia tổ chức học sinh của Hội Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí ở Thái Bình từ năm 16 tuổi (1929), ngay tại Đại hội Quốc dân Tân Trào, Nguyễn Hữu Đang, được bầu vào Ủy ban Giải phóng Dân tộc, được cụ Hồ tin cậy giao cho việc chủ trì (trưởng ban) tổ chức lễ độc lập 2.9.1945 (cụ Hồ bảo "có khó mới giao cho chú"); Một trong những người đứng đầu Nhân văn giai phẩm, chịu mức án cao nhất khi xử vụ án tai tiếng này. Suốt 15 năm ông bị đầy ải biệt giam ở nhà tù tuốt tận vùng núi cao Đồng Văn, Hà Giang (từ 1958 đến 1973) đến nỗi không hề biết miền Bắc có chiến tranh; rồi được thả mà không có tự do, bị đưa về quê Thái Bình quản thúc gần 20 năm trời. Ông mất tháng 2.2007 tại Hà Nội.

Phùng Quán có đăng bức thư sau của Nguyễn Hữu Đang:

 “Kính gửi ông Thị trưởng Hà nội,
Nhân “Ngày Độc lập”, chúng tôi yêu cầu Ngài cho treo cờ ở vườn hoa Ba Đình và hai bên những phố lân cận.
Còn về lễ chào Quốc kỳ, chúng tôi nhờ Ngài cho sửa soạn cho chúng tôi một chiếc cột cao 12 thước tây đủ cả giây và bánh xe (poulie); sẽ có chỉ thị về chỗ dựng cột cho phu toà Thị chính.
Kính thư,
Nguyễn Hữu Đang”

 Còn đây là lời kể lại của Trưởng ban tổ chức Ngày Độc lập Nguyễn Hữu Đang:

“Thấm thoắt thế mà đã bốn mươi bảy năm trôi qua… Tôi còn nhớ như in ngày hôm đó là ngày 28 tháng 8… Tại sao tôi nhớ, vì đó là thời khắc lịch sử phải được tính từng phút một… Năm đó tôi bước vào tuổi băm ba. Chính phủ cách mạng lâm thời họp tại Bắc Bộ phủ, để quyết định ngày lễ ra mắt quốc dân đồng bào… Hôm đó, tôi có việc cần phải giải quyết gấp, nên đến nơi thì phiên họp vừa giải tán.
Vừa bước lên mấy bậc thềm thì thấy cụ Nguyễn Văn Tố từ trong phòng họp đi ra. Cụ mừng rỡ chụp lấy tay tôi, nói: “Anh vào ngay đi, cụ Hồ đang đợi anh trong đó”. Tôi theo cụ Tố vào phòng họp. Đó là lần đầu tiên tôi được gặp mặt ông Cụ. Ông Cụ ngồi ở ghế tựa, mặc bộ quần áo chàm, tay chống lên ba toong.
Cụ Tố kéo tôi lại trước mặt Cụ, giới thiệu: “Thưa Cụ, đây là ông Nguyễn Hữu Đang, người mà phiên họp quyết định cử làm Trưởng ban Tổ chức ngày lễ”. Cụ Hồ nhìn tôi một lúc với cặp mắt rất sáng, như muốn cân nhắc, đánh giá người mà Cụ quyết định giao trọng trách.
Cụ hỏi tôi với giọng Nghệ pha, rất giống giọng cụ Phan Bội Châu mà có lần tôi đã được nghe: “Chính phủ lâm thời quyết định làm lễ ra mắt quốc dân đồng bào vào ngày mồng hai tháng chín. Chú có đảm đương được việc tổ chức buổi lễ không?”. Tôi tính rất nhanh trong đầu: tháng 8 có 31 ngày, như vậy là chỉ còn 4 ngày nữa thôi...
Tôi suy nghĩ cân nhắc trong từng phút. Hình dung ra tất cả những khó khăn như núi mà tôi phải vượt qua... để tổ chức được một ngày đại lễ như vậy, trong khi mình chỉ có hai bàn tay trắng. Tôi nói với Cụ Hồ: “Thưa Cụ, việc cụ giao là quá khó vì gấp quá rồi”. Cụ Hồ nói ngay: “Có khó thì mới giao cho chú chứ!”.
Cụ hỏi ngay: “Chú còn cần gì nữa?”. “Thưa Cụ, để hoàn thành trọng trách, xin Cụ trao cho con một quyền...”. “Quyền gì, chú cứ nói đi!”. “Thưa Cụ, quyền được huy động tất cả những gì cần thiết cho buổi lễ, về người cũng như về của...”.
“Được, tôi trao cho chú cái quyền đó. Nếu ai hỏi huy động theo lệnh của ai, cho phép chú được trả lời: Theo lệnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh!”….

NHỮNG CĂN NHÀ ĐỜI TÔI ĐÃ Ở (1)

Tôi hồi nhỏ không được thầy u làm giấy khai sinh và đặt tên chính thức cho mà chỉ gọi là thằng Cu con. Năm 12 tuổi sau mấy năm tản cư kháng chiến chống Pháp, về lại quê nhà, tôi mới được cậu tôi làm cho giấy khai sinh để xin đi học. Bấy giờ u tôi cũng chẳng còn nhớ tôi sinh tôi vào ngày nào tháng nào mà chỉ nhớ khi đó đang vụ gặt lúa  mùa. Về năm sinh thì u tôi nhớ tôi đồng niên với con nhà này nhà kia, cậu tôi căn cứ vào đấy bớt đi ba tuổi vì tôi đi học quá muộn. Còn tháng thì đang vụ gặt lúa mùa nên ghi là tháng Mười, ngày sinh thì lấy luôn ngày đi xin giấy khai sinh. Và thế là ngày tháng năm sinh trong giấy khai sinh của tôi là 7 tháng 10 năm 1940. Sau này mọi giấy tờ như chứng minh thư, hộ khẩu và lí lịch đi làm đều là ngày sinh tháng đẻ ấy!

Một cái ngày tháng năm sinh như thế thì thầy nào có thể lấy được số tử vi cho tôi. Nhưng nhìn lại cuộc đời mình, tôi tự nghĩ nếu có lá số đúng thì cung điền trạch của tôi chắc chắn là có nhiều sao hãm địa. Những căn nhà đời tôi đã ở sẽ chứng minh điều đó.  

Căn nhà đầu tiên tôi ở hiển nhiên là căn nhà từ bụng mẹ đi ra. Ấy là ngôi nhà của tổ phụ để lại cho thầy u tôi. Ngôi nhà dựng trên một thửa đất có khuôn viên 240m2 ngay cạnh điếm canh của thôn, lối ra vào rất thuận tiện. Nhà 3 mặt tường xây gạch, mái lợp lá gồi, ba gian hai chái theo kiểu tứ trụ giao nguyên, một thò hai thụt – tức là ngôi nhà ba gian có vì kèo hai lớp hàng ngang, giống như hai tầng cây xuyên được bố trí theo hàng ngang, có mặt tiền rất rộng, có nhiều cửa cùng hướng mặt tiền của căn nhà, cột và cửa nhà đều bằng gỗ. Căn phòng chính giữa được bố trí làm phòng khách và nhà thờ. Bàn thờ đặt ngay sát tường đối diện cửa lớn ra vào.Trước bàn thờ, nhà người ta thường đặt một bộ trường kỷ hoặc bàn ghế tiếp khách nhưng nhà của ông tôi chỉ kê một bộ phản ngựa 2 tấm, bình thường thì để trần đẻ lộ ra mầu gỗ nâu nhạt bóng nhẵn, khi có khách thì trải chiếu hoa lên, bộ trường kỷ cũ thì kê ở mé tường gần cửa ra vào gian chái bên trái. Hai bên cột nhà gian thờ treo một bức hoành phi và một đôi câu đối. Hai chái nhà thì một chái làm kho chủ yếu để những cái chum đựng thóc hoặc lúa giống cho mùa sau, chum nào cũng có nắp đậy kín để chuột không vào ăn hại và phá phách được. Chái kia làm buồng ngủ, cũng là nơi mắc các giây thừng để treo sống áo. Khu vực nhà ngang vừa là nơi bếp núc vừa là nơi để làm hàng xáo gồm cối xay thóc, cối giã gạo chỗ ngồi giần sàng được làm biệt lập ở mé bên trái, ngăn cách hẳn với nhà chính bởi một cái sân rộng lát gạch lá nem Bát Tràng. Bao bọc cơ ngơi là hai bức tường gạch xây ở hai mé sát với đường cái, một lối đi vào ngõ trong nhà họ Lê, một lối đi vào ngõ trong nhà ba họ khác: Nguyễn, Lê, Đặng. Hai bức tường sau nhà chính và nhà bếp cũng là tường ngăn với vườn hai nhà láng giềng: Nhà ông Chánh Khoát phía sau và nhà bà phó Đội bên trái.

Ở căn nhà này, tôi đã nhìn thấy cảnh bà nội Chi xay thóc, giần sàng gạo, u tôi và chị cả tôi giã gạo. Rồi cảnh u tôi gánh lúa từ ngoài đồng về đập lúa trên những chiếc cối đá sứt mẻ, phơi thóc trên sân gạch. Thằng cu con là tôi chỉ phải ngồi dưới mái hiên, khi thấy con gà nào đến gần chỗ phơi thóc thì vung cái roi đầu buộc túm mấy dây lá chuối khô, miệng xùy xùy đuỏi không cho chúng vào sấn ăn thóc.

Những năm tôi mới 5,6 tuổi, anh tôi theo cậu tôi lên Phúc Yên để đi học, mỗi khi bà nội Chi đi chợ mua bán thóc gạo, u và chị tôi ra đồng, tôi phải trông nhà một mình, sợ ma tôi không dám ở trong nhà mà phải ra tận hàng rào râm bụt ngăn sân nhà với lối đi trong xóm rồi chơi thơ thẩn một mình ở đấy chờ có ai về mới dám theo chân vào trong nhà.

Năm 1945 nạn đói khủng khiếp xảy ra khi tôi vừa lên tám. Một lần phải trông nhà một mình, tôi đang bẻ hoa râm bụt chơi thì thấy từ phía cổng bên phải sân xuất hiện một người đàn ông thân hình khô quắt, chỉ còn da bọc xương, quần áo rách bươm, đi đứng không vững, cặp mắt nhìn khắp mặt đất và đảo khắp chung quanh để cầu xin được miếng ăn. Thấy thế, tôi sợ quá vừa xua tay vừa kêu lên:

- Đi đi. Đi ra đi!

Nhưng người ấy cứ lê bước về phía nhà trên khiến tôi càng thêm sợ, vội chạy tới ông ta định bụng sẽ kéo tay ông ta dắt ra cổng. Nào ngờ tôi vừa đụng tay vào tay người đó thì người đó ngã lăn xuống đất. Không biết làm sao, tôi khóc òa lên gọi bà và u tôi về. Nhưng bà và u tôi ở xa đâu có nghe thấy. May sao, chốc sau, người đàn ông đó ngồi lên rồi loạng choạng đứng dậy và lết đôi chân ra khỏi cổng nhà tôi. 

Trong kháng chiến chống Pháp, 4 u con  tôi theo gia đình cậu tôi tản cư lên ấp Đại Bái của họ Đỗ nhà mợ tôi, chỉ bà nội Chi ở lại nhà. Bà bảo bà già rồi, mắt lại kèm nhèm, nếu trời bắt chết thì bà chết ở nhà, không chạy loạn đâu cả. Nhưng thật tội nghiệp bà khi phải nhìn thấy cảnh người ta dựa vào chính sách tiêu thổ  kháng chiến đốt ngôi nhà của mình, ngôi nhà đã được tôn tạo từ căn nhà cũ của tổ nghiệp bằng mồ hôi công sức của bà từ những đồng tiền  chắt chiu trong công việc làm hàng xáo. Mà ác nghiệt thay, kẻ chỉ huy đốt nhà bà lại là ông cháu trưởng họ gọi bà bằng thím trong khi toàn bộ cơ ngơi gồm ngôi nhà trên 5 gian mái ngói và dẫy nhà ngang tường gạch mai lá gồi của y thì vẫn nguyên vẹn. Đã thế y còn cho khuân về nhà y gần hết cối đá và chum vại của bà. Thân già một mình, bà phải sang xóm Hà ở với ông Nguyễn Xuân Thứ, con trai trưởng ông Nguyễn Văn Quyết em ruotj của bà đã quá cố.

Ấp Đại Bái, nơi tản cư có một ngôi nhà ngói ba gian dành cho cậu mợ tôi ở. Mấy u con tôi và những người khác sống trong những căn nhà tranh vách đất quanh ngôi nhà ngói đó. Ngôi nhà thứ hai đời tôi đã ở không có nhiều kỷ niệm lắm ngoài việc chăn trâu chăn vịt và được học bình dân học vụ nên biết đọc biết viết.

Về việc chăn trâu, cậu tôi tự cày hết ruộng cho mình và cho anh chị em theo cậu tản cư lên ấp nên trong nhà nuôi tới ba con trâu đăt tên theo thứ tự là Trâu Lớn, Trâu Nhỡ và Trâu Bé. Trâu lớn là con trâu to, thiến sót nên rất hung dữ, nhất là khi nó trông thấy trâu cái, bởi vậy cậu tôi phải giao cho anh Lê, cháu rể trong họ, một lực điền cai quản. Con trâu Nhỡ là con trâu cái đã có tuổi, rất hiền lành giao cho tôi chăn thả còn con trâu Bé đang tập cày thì giao cho anh tôi. Chăn trâu về mùa đông tuy rét nhưng lại sướng nhất vì thả trâu ăn cỏ trên những cánh đồng đã gặt không sợ chúng ăn lúa, lại có rạ khô để hun chuột vừa ấm vừa có chuột nướng lên ăn.

Tôi sợ nhất là phải chăn vịt sau vụ gặt lúa chiêm vì ruộng thì nhiều nước mà đỉa thì nhung nhúc, mỗi khi phải lội xuống ruộng lùa vịt, đỉa bơi theo chân để bám nên tôi phải bóc mỏng mo cau ra rồi buộc cột vào ống chân tránh đỉa cắn bám.

Việc học bình dân là do có một đơn vị bộ đội về ở nhờ trong ấp một thời gin khoảng 3 tháng. Chỉ huy đơn vị là anh Thắng, chỉ biết anh bảo tên anh Thắng còn họ là gì không ai hỏi và cũng không ai nghe nói.  Anh Thắng người Hà Nội, đang theo học dở dang trung học; hay hát và  hát cũng rất hay. Hai bài anh thường hát cho mọi người nghe, chẳng ai biết tên bài hát là gì của ai sáng tác mà chỉ nhớ câu mở đầu một bài là: “Mùa đông đã đến nơi rồi” và một bài là: “Ai về chợ huyên Thanh Vân/ Hỏi thăm cô Tú đánh vần được chưa? ”. Anh Thắng ơi, hát bài “Mùa đông đã đến nơi rồi” cho chúng em nghe đi!; Anh Thắng ơi, dạy chúng em bài hát “Ai về chợ huyện Thanh Vân” (hoặc bài hỏi thăm cô Tú)  tối nay nhé!! Mọi người thường yêu cầu anh như thế. Anh Thắng không chỉ nhiệt tình hát cho mọi người nghe, dạy mọi người hát mà còn bày cả việc dạy chữ cho mọi người. Lớp học của anh mở ngay giữa sân nhà chính của cậu mợ tôi ở trong ấp. Trừ cậu mợ tôi, và một vài người đã biết chữ như bác Hanh, anh Hồng, hai chị em Vị, Nguyên con cậu Đài tôi đã mất được cậu Đổng với đạo nghĩa “sảy cha còn chú” nuôi dạy , không học anh Thắng còn lại những người không biết chữ ai nấy đều theo học, trong đó có u tôi, chị cả tôi và tất  nhiên là có tôi. Anh Thắng lấy nong nia làm bảng, vôi trắng khô làm phấn; chúng tôi lấy que tre làm bút, lấy mặt sân đất làm giấy vở. 

Dạo ấy để mọi người tích cực học bình dân học vụ, một phần vì các chợ có lệ, ai muốn được vào mua bán thì phải đọc được mấy chữ viết trên những cái nong nia hay trên những tấm ván treo chắn ngay lối ngoài cổng chợ. Vì thê, người lớn tuổi học anh Thắng để mong biết đọc, thoát cái cảnh phải trốn chui trốn lủi để lẻn vào trong chợ như kẻ cắp. Trẻ con thì học để không bị lêu lêu khi đứa này đố đứa kia viết hay đọc đúng từng chữ một trên nền đất và rồi mơ ước sẽ đọc được mấy cuốn truyện nôm khuyết danh như Trương Chi, Thạch Sanh, Hoàng Trừu ...trong cái kệ sách ở ngôi nhà lớn của cậu mợ tôicho người già nghe. Khi đơn vị của anh Thắng rời ấp thì hầu hết mọi người đều thoát nạn mù chữ. Bọn trẻ chúng tôi tự học thêm theo cách riêng của mỗi đứa. Tôi dược cậu tôi cho mấy mẩu bút chì cũ mà tôi coi như của quý hiếm rồi cậu tôi bày cho cách kiếm lá chuối khô vuốt cho phẳng phiu làm giáy mà tập viết.

THỐNG KÊ  LƯỢT ĐỌC THÁNG 8-2018 Số lượt xem theo quốc gia Mục nhập Số lượt xem Việt Nam 5445 Hoa Kỳ 216 Canada 96 Nga 46 Ukraina 6 Đức 4 Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất 1

Số lượt xem theo trình duyệt Mục nhập Số lượt xem Chrome 2945 (50%) Safari 1447 (24%) Firefox 1362 (23%) coc_coc_browser 49 (<1%) Mobile 6 (<1%) Internet Explorer 5 (<1%) Số lượt xem theo hệ điều hành Mục nhập Số lượt xem Windows 4343 (74%) iPad 1397 (24%) iPhone 51 (<1%) Android 11 (<1%) Linux 11 (<1%) Macintosh 1 (<1%)